Emerytura pomostowa a zwolnienie z pracy – co warto wiedzieć?

Dla uzyskania prawa do emerytury pomostowej nie trzeba już rozwiązywać umowy o pracę – zmiana ta obowiązuje od 20 kwietnia 2022 roku. Samo przyznanie świadczenia nie oznacza jednak automatycznej wypłaty, jeżeli nadal pracujesz u dotychczasowego pracodawcy. W dalszej części przeczytasz o praktycznych aspektach tej zależności.

Czy rozwiązanie umowy o pracę jest konieczne do otrzymania emerytury pomostowej?

Do wiosny 2022 roku każdy wnioskodawca musiał przedstawić dowód zakończenia zatrudnienia, by w ogóle nabyć prawo do emerytury pomostowej. Wynikało to wprost z art. 4 pkt 7 ówczesnej ustawy, który stawiał ten warunek na równi z innymi przesłankami, takimi jak wiek i staż. Dla wielu osób oznaczało to konieczność rezygnacji z pracy w momencie składania wniosku, nawet gdy nie były w pełni pewne pozytywnego rozstrzygnięcia.

Sytuacja ta zmieniła się wraz z nowelizacją ustawy o emeryturach pomostowych, która usunęła ów przepis. Od 20 kwietnia 2022 roku ZUS nie może już odmówić przyznania świadczenia wyłącznie z powodu trwającego stosunku pracy.

Nowelizacja uchyliła wymóg rozwiązania umowy jako przesłankę nabycia prawa, co pozwala złożyć wniosek bez rezygnacji z etatu.

Tym samym pracownik zyskuje pewność co do swojej sytuacji prawnej, zanim podejmie decyzję o odejściu z firmy.

Jak było przed 20 kwietnia 2022 roku?

W poprzednim stanie prawnym kontynuowanie zatrudnienia w dniu złożenia wniosku skutkowało decyzją odmowną. Nawet jeżeli spełniało się wszystkie pozostałe kryteria – ukończone 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni), co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych i odpowiedni staż składkowy – brak rozwiązanego stosunku pracy blokował uzyskanie prawa. Było to dość nielogiczne, zwłaszcza że od 2013 roku przy wcześniejszych emeryturach z art. 184 ustawy o FUS ten wymóg już nie obowiązywał.

Co zmieniła nowelizacja ustawy?

Zmiana polegała na wykreśleniu punktu 7 z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Od teraz samo przyznanie prawa nie jest już zależne od statusu zatrudnienia. Dzięki temu osoba nadal pracująca może otrzymać decyzję ZUS potwierdzającą, że nabyła uprawnienia. W praktyce decyzja ta często opatrzona jest jednak adnotacją o zawieszeniu wypłaty – powód wyjaśniamy w kolejnej części.

Dlaczego ZUS może zawiesić wypłatę świadczenia?

Prawo do emerytury pomostowej a jej faktyczna wypłata to dwa odrębne zagadnienia. Organ rentowy – choć przyzna świadczenie – zawiesi jego realizację, gdy wnioskodawca pozostaje w stosunku pracy z tym samym pracodawcą, u którego był zatrudniony bezpośrednio przed nabyciem prawa. Mechanizm ten wynika z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy pomostowej.

Zawieszenie dotyczy wyłącznie wypłaty, a nie samego prawa. W momencie gdy zainteresowany rozwiąże umowę i przedstawi świadectwo pracy, ZUS odwiesza należność od miesiąca, w którym nastąpiło zakończenie zatrudnienia. Potwierdza to m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2020 r. (sygn. II UK 279/18).

Wielu ubezpieczonych nie zdaje sobie sprawy z tej subtelności. Posiadanie w ręku decyzji przyznającej emeryturę pomostową przy jednoczesnym braku wpływu środków na konto bywa źródłem rozczarowania. Dlatego już na etapie planowania przejścia na świadczenie warto rozdzielić moment uzyskania statusu emeryta od chwili faktycznej wypłaty.

Jak uruchomić wypłatę emerytury pomostowej?

Cały proces przypomina dwuetapową procedurę. Najpierw ZUS wydaje decyzję o prawie – najczęściej z klauzulą zawieszającą wypłatę. Następnie, po dostarczeniu dokumentu potwierdzającego ustanie zatrudnienia, organ rentowy uruchamia przelewy. Wypłata rozpoczyna się od miesiąca, w którym doszło do rozwiązania umowy, nawet jeśli świadectwo pracy wpłynęło później.

Kroki, jakie warto podjąć, by sprawnie przejść przez ten etap:

• złożenie kompletnego wniosku z dokumentacją stażową,
• odebranie decyzji ZUS o przyznaniu prawa (zawieszonej),
• rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą,
• przekazanie do ZUS świadectwa pracy,
• rozpoczęcie pobierania należności.

Rola świadectwa pracy

Świadectwo pracy pełni funkcję kluczowego dokumentu potwierdzającego fakt i datę ustania zatrudnienia. Bez niego ZUS nie ma podstaw do odwieszenia wypłaty. Warto zadbać o to, by pracodawca wydał je niezwłocznie po rozwiązaniu umowy, a następnie – osobiście lub za pośrednictwem poczty – dostarczyć do właściwego oddziału organu rentowego.

Co z ponownym zatrudnieniem?

Przepisy nie zabraniają podjęcia pracy po zakończeniu wypłaty zawieszonej emerytury. Co więcej, można ponownie związać się z tym samym pracodawcą, pod warunkiem że uprzednio formalnie zakończyło się poprzedni stosunek pracy i wypłata ruszyła. Potwierdza to postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2022 r. (sygn. II USK 584/21), według którego po rozwiązaniu umowy i odwieszeniu świadczenia nie ma przeszkód do ponownego zatrudnienia.

Warunki nabycia emerytury pomostowej – przypomnienie

Choć sam wymóg rozwiązania umowy zniknął, pozostałe przesłanki pozostają bez zmian. Zgodnie z art. 4 ustawy trzeba łącznie spełnić następujące kryteria:

• urodzenie po 31 grudnia 1948 roku,
• co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
• wiek – 55 lat dla kobiet, 60 lat dla mężczyzn,
• okres składkowy i nieskładkowy: 20 lat (kobiety) i 25 lat (mężczyźni),
• praca w warunkach szczególnych przed 1 stycznia 1999 r. (do końca 2023 r.) – po zmianach od 2024 r. ten wymóg wykreślono,
• praca w warunkach szczególnych po 31 grudnia 2008 r. – zgodnie z wykazami z ustawy pomostowej.

Wszystkie te punkty muszą być spełnione jednocześnie. Brak któregokolwiek z nich skutkuje odmową prawa. Od 2024 roku nie trzeba już wykazywać pracy sprzed 1999 r., co otworzyło możliwość uzyskania pomostówki osobom, które cały 15-letni staż przepracowały po tej dacie.

Przydatną orientację w różnicach między przyznaniem a wypłatą daje poniższa tabela:

Czy zwolnienia lekarskie wpływają na prawo do emerytury pomostowej?

Kwestia nieobecności chorobowych przy liczeniu stażu w warunkach szczególnych różni się w zależności od rodzaju emerytury. W przypadku emerytury pomostowej reguły są bardziej restrykcyjne niż przy wcześniejszej emeryturze z art. 184. Znajomość tej różnicy może uchronić przed odrzuceniem wniosku.

Emerytura pomostowa a okresy choroby

Okresy niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zasiłki chorobowe, rehabilitacyjne, macierzyńskie), nie są uwzględniane przy ustalaniu stażu pracy w szczególnych warunkach. Oznacza to, że każde zwolnienie lekarskie zostanie odjęte od wymaganych 15 lat. ZUS konsekwentnie odlicza te dni, co niejednokrotnie prowadzi do decyzji odmownych.

Wcześniejsza emerytura a L4

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w postępowaniach o emeryturę na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy w uchwale z 27 listopada 2003 r. (III UZP 10/03) uznał, że okresy zasiłku chorobowego przypadające po 14 listopada 1991 r. wlicza się do stażu pracy w szczególnych warunkach. Dopiero od 1 lipca 2004 r. ustawodawca wprowadził ograniczenie – dodany ust. 1a do art. 32 nie pozwala już zaliczać takich nieobecności.

Orzecznictwo idzie jednak w kierunku zrównania sytuacji pracowników sprzed 2004 r., co może umożliwić uznanie okresów L4 za staż szczególny również we wcześniejszej emeryturze.

Trzeba pamiętać, że dotyczy to wyłącznie wcześniejszej emerytury; w pomostówce reguła pozostaje niezmienna – chorobowe nie jest zaliczane.